Wykorzystanie map hałasu

 

Wraz z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej pojawiła się konieczność dostosowania polskich aktów prawnych do rygorystycznych wymagań ekologicznych Unii. Pociągnęło to za sobą obowiązek zwrócenia większej uwagi na problemy środowiskowe w naszym kraju. Problematyka ochrony środowiska jest traktowana jako jeden z priorytetów Unii.

Jednym z istotnych problemów środowiskowych, któremu poświęcona jest odrębna dyrektywa, jest problem hałasu. Dyrektywa, o której jest tutaj mowa to Dyrektywa Unii Europejskiej 2002/49/EC, odnosząca się do oceny i zarządzania poziomem hałasu w środowisku. Hałas w środowisku uznany został za czynnik stwarzający jeden z głównych problemów środowiskowych w Europie. Ludzie nie powinni być narażeni na oddziaływanie hałasu o poziomach zagrażających ich zdrowiu i jakości życia. Z tego powodu Komisja Europejska uznała za pilne podjęcie zdecydowanych działań naprawczych w stosunku do terenów, na których występują te zagrożenia.

Zgodnie z przytoczoną dyrektywą władze miast o liczbie mieszkańców powyżej 250 tys. we wszystkich krajach Unii Europejskiej zobowiązane są w terminie do dnia 30 czerwca 2007 r. do dokonania oceny stanu zagrożeń akustycznych na swoim obszarze poprzez sporządzenie strategicznych map hałasu, a do dnia 18 lipca 2008 r. – do opracowania planów działań dla potrzeb zarządzania problemami hałasu oraz, w miarę potrzeby, zmniejszania hałasu na obszarach podległych ich właściwości. Wymóg powyższy obejmuje także – w dalszej perspektywie czasowej – miasta o liczbie mieszkańców powyżej 100 tys..

Również polskie ustawodawstwo, związane z tą dyrektywą (ustawa „Prawo ochrony środowiska”), nakłada na władze samorządowe polskich miast obowiązek włączenia do procedur planowania zagospodarowania przestrzennego wniosków i zaleceń, wynikających z utworzenia i eksploatowania strategicznych map akustycznych. Mapy takie mają być podstawą do podejmowania odpowiednich decyzji administracyjnych.

 

 

Program ochrony środowiska przed hałasem

 

Zgodnie z wymogami prawnymi w oparciu o wygenerowaną mapę hałasu władze miast zobowiązane są do sporządzenia programu ochrony środowiska przed hałasem. Zakres zagadnień objętych programem ochrony środowiska powinien uwzględniać dane i wnioski zawarte w sporządzonej mapie akustycznej dla terenów, na których oddziaływanie poszczególnych źródeł hałasu może powodować przekroczenie dopuszczalnych jego poziomów w środowisku. W planie powinny być przedstawione wnioski dotyczące działań w zakresie ochrony przed hałasem oraz przewidziane ich rezultaty. Oprócz rozwiązań technicznych należy także uwzględnić zastosowanie metod urbanistycznych, architektoniczno-budowlanych a także działań administracyjnych, organizacyjnych i prawnych.

 

Plan ochrony środowiska przed hałasem składa się trzech części:

-          Część opisowa programu,

-          Część wyszczególniająca ograniczenia i obowiązki wynikające z realizacji programu,

-          Część uzasadnienia zakresu zagadnień.

 

Kolejność realizacji zadań programu na terenach podlegających ochronie akustycznej ustala się uwzględniając wartość wskaźnika M charakteryzującego wielkość przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu i liczbę mieszkańców, zaczynając od terenów o najwyższej wartości wskaźnika M.

Wskaźnik ustalany jest w oparciu o następujący wzór:

 

M = 0,1 m (10^0,1ΔL –1)

         

 

gdzie: 

M – wartość wskaźnika,

ΔL – wielkość przekroczenia poziomu dopuszczalnego hałasu [dB],

m – liczba mieszkańców na terenie o przekroczonym poziomie dopuszczalnym [1].

 

Szczegółowe wytyczne dla tworzenia programu ochrony środowiska przed hałasem zawarte są w Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 października 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinien odpowiadać program ochrony środowiska przed hałasem.

 

 

Mapy konfliktów akustycznych

                    

Narzędziem bardzo przydatnym dla celów planowania przestrzennego są mapy konfliktów akustycznych. Źródłem konfliktów akustycznych na przedstawionej mapie jest hałas komunikacyjny.

 

 

Zaprezentowana mapa konfliktów akustycznych powstała przy wykorzystaniu wartości hałasu pochodzących z emisyjnej mapy akustycznej (rys. 5b) oraz wartości dopuszczalnych hałasu w środowisku, przyporządkowanych do poszczególnych obszarów o określonym przeznaczeniu terenu (rys. 5a). Informacje te pochodzą z Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego i Studium uwarunkowań rozwoju miasta).

W praktyce mapa konfliktów akustycznych przedstawia różnicę pomiędzy wartościami dopuszczalnymi hałasu w środowisku, a sytuacją występującą w rzeczywistości.

 

Rys. 6. Mapa konfliktów akustycznych

 

 

Widoczne rys. 6 konflikty akustyczne dostarczają przejrzystej informacji o tym, na jakich obszarach występują przekroczenia poziomów dopuszczalnych hałasu w środowisku oraz ile te przekroczenia wynoszą. Informacje takie mogą być przydatne przy przebudowie istniejących tras komunikacyjnych, dzięki czemu parametry dróg mogły by zostać tak dobrane, aby zmniejszyć ich niekorzystne oddziaływanie. Mapy przedstawiające konflikty akustyczne występujące wzdłuż dróg są źródłem cennych informacji w sytuacji rozważenia możliwości zastosowania ekranów akustycznych.

 

 

 

Planowanie budowy ekranów akustycznych

 

Przykład dotyczy analizy akustycznej dla sytuacji związanej z ograniczeniem oddziaływania hałasu komunikacyjnego spowodowanego wysokim poziomem natężenia ruchu pojazdów samochodowych. Rozpatrzono możliwość zastosowania ekranu akustycznego, szczególnie dla celów ochrony znajdujących się w pobliżu dogi szkoły i przedszkola. Postać ekranu zastosowanego w modelu, przedstawiony został na rysunku 7.

 

Rys. 7. Model 3D fragmentu miasta wraz z ekranem akustycznym

 

Punktem wyjścia przeprowadzanych analiz było wygenerowanie mapy hałasu komunikacyjnego, pochodzącego od najbardziej ruchliwej drogi w okolicy (rys.8).

 

Rys. 8. Mapa hałasu komunikacyjnego analizowanego obszaru

 

Wartości dopuszczalne hałasu dla przeważającej części badanego terenu dla pory dnia wynosiły 55 dB. Jak widać na mapie hałasu, przedstawionej na rys. 8, na badanym terenie występują przekroczenia wartości dopuszczalnych. Wartości hałasu występującego przy szkole wynoszą 61,4 dB. W tej sytuacji zasadne jest rozpatrzenie możliwości zastosowania technicznego środka ochrony przed hałasem, jakim jest ekran akustyczny.

            Po zamodelowaniu ekranu akustycznego przystąpiono do wygenerowania mapy akustycznej dla hałasu komunikacyjnego o tych samych parametrach jak na poprzedniej mapie. Wynik przeprowadzonej symulacji przedstawiony jest na rysunku 9.

 

 

            Zastosowane rozwiązanie redukcji hałasu w postaci ekranu akustycznego przyniosło efekt obniżenia poziomu imisji nawet o kilkanaście decybeli w przypadku terenów położonych najbliżej analizowanej ulicy. Przykładowo wartość poziomu imisji na terenie przy szkole zmniejszyła się o 9,3 dB – do poziomu 52,1 dB – czyli do wartości poniżej normy.

           

            Analizy przedstawione w przykładzie mogą stanowić istotny czynnik we wspomaganiu działań związanych z planowaniem lokalizacji inwestycji technicznych środków redukcji hałasu z równoczesną weryfikacją efektywności proponowanych rozwiązań jeszcze przed ich zastosowaniem [2].

 

 

Opracowano na podstawie:

 

[1] Poradnik dla pracowników samorządowych uczestniczących w tworzeniu i użytkowaniu strategicznych map akustycznych – praca zbiorowa pod redakcją prof. dr hab. inż. Jana Kaźmierczaka, Zabrze – Katowice – Kraków – Wrocław, grudzień 2006

[2] Dąbrowski M.: Sposób wykorzystania mapy akustycznej dla potrzeb planowania przestrzennego na przykładzie miasta Rybnik, Praca dyplomowa magisterska, Politechnika Śląska, Katedra Podstaw Systemów Technicznych, Zabrze 2006

 [3] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 października 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinien odpowiadać program ochrony środowiska przed hałasem.