Mapa Akustyczna Łodzi
Informacje o klimacie akustycznym Łodzi
  1. Mapa akustyczna Łodzi na lata 2012-2017
  2. Strategiczna mapa akustyczna Łodzi
  3. Informacje o hałasie w środowisku
  4. Wykorzystanie mapy hałasu
  5. Mapa hałasu
  6. Wskaźniki oceny hałasu
Pliki do pobrania
  1. Część opisowa Mapy Akustycznej Łodzi na lata 2012 - 2017
  2. Program ochrony środowiska przed hałasem na lata 2013 -2018
Kontakt


Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa
Departament Spraw Społecznych
Urzędu Miasta Łodzi
Al. Piłsudskiego 100, 92-326 Łódź
tel.: +48 (42) 638-47-11
fax: +48 (42) 638-47-47
e-mail: srodowisko@uml.lodz.pl


Łódzki Ośrodek Geodezji
ul.Traugutta 21/23, 90-113 Łódź
tel. (42) 637-55-01
tel. (42) 637-47-36
tel./fax. (42) 637-48-77
e-mail: sekretariat@log.lodz.pl
Mapa hałasu

Mapa hałasu

Zgodnie z Dyrektywą 2002/49/WE Parlamentu Europejskiego strategiczna mapa akustyczna to uśredniona mapa hałasu emitowanego do środowiska przez różne grupy źródeł, dająca możliwość całościowej oceny stopnia zagrożenia hałasem na terenie miasta, możliwość stwierdzenia przyczyn tego stanu oraz możliwość realizacji ogólnych prognoz zmian hałasu. Na jej podstawie można również tworzyć złożone wskaźniki oceny zagrożenia hałasem, np. wiążąc wartość przekroczenia dopuszczalnego poziomu dźwięku na danym obszarze z liczbą osób narażonych na działanie hałasu.

Zasadniczym celem strategicznej mapy akustycznej jest:

-          identyfikacja istniejącej sytuacji akustycznej na badanym obszarze,

-          wyznaczenie rejonów, na których wystąpiło przekroczenie wartości dopuszczalnych hałasu w środowisku (tzw. rejonów konfliktów),

-          oszacowanie liczby mieszkańców narażonych na ponadnormatywny hałas w poszczególnych obszarach miasta,

-          oszacowanie możliwych zmian klimatu akustycznego w związku z opracowanym programem ochrony środowiska przed hałasem.

 

Mapa strategiczna tworzona jest dla średnich lub średniorocznych wartości danych wejściowych, w związku z czym nie odzwierciedla sytuacji akustycznej w konkretnej chwili czasu. Zatem nie można na jej podstawie stwierdzić, że w wybranym punkcie miasta w określonej chwili czasu będziemy obserwować poziom dźwięku o odczytanej z mapy wartości. Prezentuje ona wartości średnie w odniesieniu do roku, zatem zmiany natężenia ruchu związane z porą doby, dniem tygodnia, czy nawet miesiącem roku są tu uśrednione.

Zgodnie z wytycznymi zawartymi w Prawie Ochrony Środowiska [5] Mapa akustyczna, opracowana na kopiach map wchodzących w skład państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, stanowi podstawowe źródło danych wykorzystywanych dla celów:

-          informowania społeczeństwa o zagrożeniach środowiska hałasem;

-          opracowania danych dla państwowego monitoringu środowiska;

-          tworzenia i aktualizacji programów ochrony środowiska przed hałasem.

 

Mapy akustyczne stanowią graficzną prezentację rozkładu pola akustycznego na danym obszarze. Mapa hałasu obliczana jest na podstawie na podstawie przygotowanego modelu geometrycznego i akustycznego badanego obszaru.

Model akustyczny uwzględnia lokalizację źródeł hałasu oraz ich parametry akustyczne. W zależności od rodzaju mapy źródłami hałasu mogą być: drogi, linie kolejowe i tramwajowe (mapy hałasu komunikacyjnego), lotniska (mapy hałasu lotniczego), maszyny i urządzenia techniczne (mapy hałasu przemysłowego). Parametry akustyczne wymienionych źródeł hałasu modelowane mogą być na podstawie zebranych danych akustycznych, takich jak poziomy mocy akustycznych pochodzących z terenowych pomiarów poziomu dźwięku lub danych nieakustycznych (np. natężenie i struktura ruchu pojazdów na danej trasie, częstotliwość lotów, rodzaje obsługiwanych statków powietrznych, itp.).

Równie istotnym elementem każdej mapy akustycznej jest model geometryczny analizowanego terenu, odzwierciedlający ukształtowanie terenu, budynki, ulice, linie kolejowe, tereny zielone, itd. – występujące na modelowanym obszarze. Jakość przygotowania modelu terenu wpływa w sposób znaczny na poprawność obliczeń propagacji dźwięku w środowisku.

Obliczenia map hałasu realizowane są przez specjalistyczne programy komputerowe (np. CadnaA, SoundPlan, Lima, Immi, Mithra, itp.). Programy te pozwalają na tworzenie modeli środowiska oraz wyznaczenie poziomu hałasu w środowisku. Ponadto dzięki szerokim możliwościom eksportu i importu możliwa jest wymiana danych GIS, co z kolei pozwala na tworzenie różnych wizualizacji wyników oraz przeprowadzania bardziej zaawansowanych obliczeń, symulacji czy analiz.

Mapy akustyczne stanowią dzisiaj podstawowy element ekspertyz i opracowań akustycznych, których zadaniem jest:

-          planowanie obszarów zabudowy mieszkaniowej, tworzenie planów zagospodarowania przestrzennego, racjonalne gospodarowanie emisjami,

-          ocena oddziaływania inwestycji drogowych na środowisko (budowa nowych dróg, obwodnic, modernizacja istniejących szlaków komunikacyjnych),

-          ocena oddziaływania inwestycji przemysłowych na środowisko (budowa nowego zakładu przemysłowego, analiza możliwości obniżenia emisji hałasu z terenu istniejącego już zakładu, uzyskanie pozwolenia zintegrowanego, pozwolenia na emisję, itp.),

-          określanie źródeł hałasu odpowiedzialnych za przekroczenia wartości dopuszczalnych w środowisku, itp.),

-          racjonalne planowanie zakresu i kolejności prac wyciszeniowych,

-          szacowanie skuteczności planowanych działań wyciszeniowych na terenie zakładu,

-          ocena skuteczności działania ekranów akustycznych, itp.

Przykłady map hałasu oraz modeli stworzonych dla potrzeb realizacji map hałasu

Fragment modelu miasta (model krawędziowy)

 

 

 

Fragment modelu miasta (model bryłowy)

 

Mapa hałasu komunikacyjnego – przedstawia uśrednione wartości poziomu dźwięku emitowanego do środowiska przez pojazdy samochodowe, tramwaje oraz pociągi. Mapa taka może być sporządzona dla stanu obecnego lub też wyrażać wartości prognozowane.

 

Mapa hałasu komunikacyjnego w postaci izolinii

 

Mapa hałasu drogowego – fragment obwodnicy


Mapa hałasu kolejowego


Mapa hałasu przemysłowego – stanowi istotny element strategicznych map akustycznych. Obrazuje wpływ obiektów przemysłowych na kształtowanie klimatu akustycznego w środowisku.


 
Mapy konfliktów akustycznych przedstawiają tereny, na których obserwuje się przekroczenia wartości dopuszczalnych hałasu w środowisku. Mapy konfliktów akustycznych definiowane są jako mapy różnic arytmetycznych pomiędzy rzeczywistym poziomem hałasu obserwowanym na danym obszarze oraz wartościami dopuszczalnymi określonymi na podstawie faktycznego lub planowanego zagospodarowani terenu.

 

Mapy emisyjne – są to mapy przedstawiające hałas emitowany z poszczególnych źródeł hałasu (ruch kołowy, ruch szynowy, lotniska, przemysł).

 

 

Mapy wrażliwości hałasowej obszarów przedstawiają rozkład dopuszczalnych poziomów hałasu na rozpatrywanym obszarze, w zależności od sposobu zagospodarowania terenu i jego funkcji, z odniesieniem do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub, w przypadku jego braku, do innych dokumentów planistycznych, w tym do opracowań ekofizjograficznych lub studiów zagospodarowania przestrzennego.

 

Mapa imisyjna  przedstawia stan akustyczny środowiska kształtowany przez dany rodzaj źródła hałasu: drogowego, szynowego, lotniczego lub przemysłowego. Mapa taka przedstawiona jest w postaci linii równego poziomu dźwięku lub obszarów oznaczonych kolorem.

 

Sposób realizacji Strategicznej Mapy Akustycznej (SMA) oraz zakres niezbędnych danych wejściowych

 

Zgodnie z założeniami ustawy [3] oraz dyrektywy [4] strategiczna mapa akustyczna SMA winna powstać jako warstwa tematyczna funkcjonująca w systemie GIS miasta oraz stanowić integralną część systemu zarządzania środowiskiem miasta. Takie rozwiązanie pozwala na wykorzystanie mapy akustycznej dla potrzeb kształtowania klimatu akustycznego miasta oraz tworzenia i analizowania skuteczności tworzonych programów ochrony środowiska przed hałasem.

Strategiczna mapa akustyczna musi być opracowana w oparciu o aktualne mapy zasadnicze (sytuacyjne, topograficzne, ewidencyjne) będące w posiadaniu miasta. Najlepszym rozwiązaniem jest budowa SMA na bazie posiadanych przez miasto map wektorowych funkcjonujących w systemie GIS. Wówczas wszelkie niezbędne dane graficzne i opisowe pobierane są z systemu GIS miasta i przetwarzane na potrzeby realizacji SMA. Jeżeli w mieście nie funkcjonuje system GIS lub zasób danych jest niepełny (np. jest w czasie tworzenia) to wówczas należy wykorzystać dodatkowe oprogramowanie tzw. hurtownię danych, która zbiera rozproszone dane z różnych komórek organizacyjnych w urzędzie, a ich obrazy (kopie bądź odnośniki do nich) gromadzi i udostępnia w jednym miejscu.

W celu opracowania SMA najczęściej buduje się tzw. system SMA rozumiany jako funkcjonalnie powiązany ze sobą zestaw środków technicznych, oprogramowania komputerowego oraz algorytmów i procedur, opracowany dla potrzeb realizacji strategicznej mapy akustycznej w konkretnych zidentyfikowanych warunkach wdrożeniowych. System ten praktycznie w każdym polskim mieście będzie wyglądał nieco inaczej, gdyż musi uwzględniać specyfikę posiadanych przez miasto zasobów danych. Konkretne rozwiązanie systemu SMA zależy przede wszystkim od stopnia zinformatyzowania poszczególnych jednostek administracyjnych miasta (wydziałów), dostępności danych wejściowych, ich postaci oraz aktualności. Brakujące zasoby danych zwykle należy uzupełnić, przy czym należy zdawać sobie sprawę, że są to zwykle działania bardzo kosztowne i długotrwałe. Nie sposób uzupełnić informacji o wysokości względnej wszystkich zabudowań na obszarze np. miasta Katowic w ciągu 1 tygodnia. Schemat organizacyjno-funkcjonalny systemu SMA przedstawiono na rys.1.

 

Rys. 1. Schemat funkcjonalny systemu SMA

Od systemu SMA wymaga się by pobierał on wszelkie niezbędne informacje z baz danych funkcjonujących w zasobach informatycznych miasta. Chodzi tu zarówno o dane graficzne (np. lokalizacja budynków, osi dróg, poziomic), jak również o dane opisowe (np. wysokość budynku, natężenie ruchu czy dane demograficzne). Na bazie pozyskanych danych system SMA musi umożliwić wygenerowanie modelu geometryczno-akustycznego w odpowiednim oprogramowaniu przeznaczonym do tworzenia map akustycznych (np. CadnaA, Lima, SoundPlan) oraz obliczenie i wygenerowanie map hałasu emitowanego przez poszczególne rodzaje źródeł. Na ich podstawie mogą być tworzone mapy imisyjne, wyznaczane wskaźniki konfliktów akustycznych, wskaźniki stopnia narażenia mieszkańców na ponadnormatywny hałas (wskaźnik M), może być obliczana liczba ludności narażonej na hałas o danym poziomie oraz tworzone najróżniejsze analizy uwzględniające szczegółowe dane demograficzne. Wszystkie te działania mają służyć ocenie stanu klimatu akustycznego w mieście i opracowaniu programu ochrony środowiska przed hałasem. Następnie wygenerowane mapy akustyczne poddaje się konwersji do postaci warstwy tematycznej funkcjonującej w systemie GIS miasta i udostępnia za pośrednictwem serwisu WWW do wiadomości ogólnej.

W celu stworzenia strategicznej mapy akustycznej miasta konieczne jest posiadanie wielu istotnych danych - dostępnych w systemie GIS miasta i funkcjonujących jako niezależne warstwy tematyczne. Każda warstwa przechowywana jest w postaci pliku (np. SHP, MIF) zawierającego informacje o położeniu i kształcie obiektów znajdujących się na niej oraz posiada dołączony plik danych opisowych (np. DBF) zawierający szczegółowe informacje opisowe o tych obiektach. Takimi informacjami mogą być np. dane liczbowe, łańcuchy znaków, obrazy, itp. Zestawienie wszystkich niezbędnych danych do realizacji strategicznej mapy akustycznej zamieszczono w Tablicy 1 [1].



Tablica 1. Wykaz szczegółowych informacji dla potrzeb stworzenia mapy akustycznej.

Nazwa warstwy tematycznej

Szczegółowe dane opisowe

 Budynki

lokalizacja budynku na mapie

nazwa ulicy,

numer posesji,

wysokość budynku w metrach,

liczba kondygnacji,

liczba mieszkańców zamieszkałych w budynku,

rodzaj fasady budynku,

przeznaczenie budynku (mieszkalne, szkoły, przedszkola, żłobki, usługi, handel, przemysł).

 

 Drogi

lokalizacja osi drogi na mapie

nazwa ulicy,

rodzaj drogi (autostrada, krajowa, wojewódzka, powiatowa, gminna, lokalna, osiedlowa, inna),

szerokość całkowita drogi,

liczba jezdni,

liczba pasów ruchu,

szerokość pasa rozdzielającego jezdnię,

niweleta drogi,

rodzaj nawierzchni (asfaltowa, betonowa, brukowa, płyty, inna),

stan nawierzchni (np. dobra, średnia, zła),

położenie drogi (np. w poziomie terenu, w wykopie, na nasypie, estakadzie),

natężenie ruchu wszystkich pojazdów w ciągu doby (dnia, nocy i wieczoru (średnie jednogodzinne natężenie ruchu wszystkich pojazdów),

udział procentowy pojazdów ciężkich w ogólnym strumieniu ruchu dla pory dnia, nocy i wieczoru,

prędkość dopuszczalna dla pojazdów osobowych,

prędkość dopuszczalna dla pojazdów ciężarowych.

 

Linie kolejowe i tramwajowe

lokalizacja torowisk na mapie,

nazwa odcinka trasy,

rodzaj trasy (kolej, tramwaj),

liczba torów,

niweleta trasy,

położenie trasy (w poziomie terenu, w wykopie, na nasypie, estakadzie, tunelu),

rodzaj podkładów torowiska (drewniane, betonowe),

wypełnienie podkładów (trawa, kruszywo, płyty betonowe),

średnia prędkość jazdy na danym odcinku,

rodzaje obsługiwanych pociągów,

stan techniczny torowiska (dobry, zły),

średnia długość tramwaju lub pociągu,

natężenie ruchu pojazdów szynowych

 osobno dla pory dnia, nocy i wieczoru:

- średnia liczba tramwajów na godzinę

- średnia liczba pociągów na godzinę z podziałem na pociągi: osobowe (lokalne, dalekobieżne) i towarowe,

 

 Parkingi

 

 

lokalizacja parkingów na mapie,

przeznaczenie parkingu (osiedlowy, sklep, centrum handlowe, dyskoteka, restauracja),

liczba miejsc parkingowych,

zarządca (właściciel parkingu),

warunki ruchu na parkingu (częstotliwość zmian

pojazdów na 1 miejsce parkingowe). 

 Zakłady 

 przemysłowe

lokalizacja terenu zakładu lub innego źródła hałasu na mapie,

ocena oddziaływania akustycznego na środowisko zewnętrzne (mapy imisyjne hałasu).

 

 

 Istniejące ekrany 

 akustyczne

lokalizacja ekranu na mapie,

wysokość ekranu,

kształt ekranu,

rodzaj ekranu (materiału).

 

 Topografia

lokalizacja poziomic na mapie,

wysokos bezwzględna n.p.m.

 Tereny zielone

lokalizacja terenów zielonych (parków) na mapie,

przeznaczenie terenu,

rodzaj zadrzewienia,

średnia wysokość zadrzewienia.

 

 Zagospodarowanie

 terenów

lokalizacja granic terenów (działek, gruntów i innych istotnych obszarów) na mapie,

przeznaczenie terenów zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego,

planowane inwestycje na terenie miasta.

 

 

 

 

 Demografia

lokalizacja punktów adresowych,

liczba mieszkańców, liczba mieszkańców w grupach wiekowych.

 Meteorologia

długookresowe dane meteorologiczne dla obszaru miasta (temperatura, wilgotność, prędkość i kierunek wiatru, itp.)

 

 

Opracowano na podstawie:

[1] Boczkowski A.: Ocena stopnia przygotowania dużych i średnich miast do opracowania strategicznych map akustycznych, materiały Katedry Podstaw Systemów Technicznych, Wydziału Organizacji i Zarządzania Politechniki Śląskiej w Gliwicach

[2] Praca pod redakcją Radosława Kucharskiego: Wytyczne opracowania map akustycznych. Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa, Czerwiec 2006.

[3] Ustawa Prawo Ochrony Środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 z późniejszymi zmianami (Dz.U. 2001 Nr 62 Poz. 627). Dział V. Ochrona przed hałasem

[4] Dyrektywa 2002/49/WE Parlamentu Europejskiego i Rady odnosząca się do oceny i zarządzania poziomem hałasu w środowisku.

[5] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 października 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych ujętych na mapach akustycznych oraz ich układu i sposobu prezentacji [Dz.U. 2007 nr 187 poz. 1340]